Παλαιότερα, αλλά ακόμα και σήμερα, η μεταφορική ικανότητα και το μέγεθος των πλοίων εκφράζονταν με διάφορους τρόπους. Στην Ευρώπη γύρω στο 13ο αιώνα τα λιμενικά τέλη σε ορισμένα λιμάνια χρεώνονταν με βάση τη χωρητικότητα του πλοίου σε βαρέλια κρασιού. Το βαρέλι κρασιού ονομαζόταν τότε Tun, από το οποίο προέκυψε η ειδική χρήση της λέξης Ton (τόνος) στην καταμέτρηση.
Στην Αγγλία ο πρώτος νόμος για την καταμέτρηση ψηφίσθηκε το 1654, και αργότερα, το 1854 ψηφίσθηκε, υστέρα από σύσταση ειδικής επιτροπής επί του θέματος, νέος νόμος καταμέτρησης. Γραμματέας της Επιτροπής αυτής ο George Moorson, από το όνομα του οποίου προήλθε και το σύστημα καταμέτρησης Moorson, το οποίο αποτελεί τη βάση όλων των εν ισχύει συστημάτων καταμέτρησης πλοίων.
Η βασική ιδέα του συστήματος είναι ότι τα τέλη, τα οποία χρεώνονται στα πλοία για υπηρεσίες που προσφέρονται σε αυτά, πρέπει να είναι ανάλογα με τη δυνατότητα οικονομικής εκμετάλλευσής τους, η οποία υπολογίσθηκε ανάλογη με την εσωτερική χωρητικότητα των χώρων του πλοίου, που είναι διαθέσιμοι για μεταφορές φορτίου ή επιβατών.
Οι νόμοι των ναυτιλιακών χωρών που ισχύουν προβλέπουν ότι πριν από τη νηολόγηση ενός πλοίου αυτό πρέπει να καταμετρηθεί σύμφωνα με τους κανονισμούς καταμέτρησης της χώρας.
Σκοπός της καταμέτρησης είναι ο καθορισμός, της εσωτερικής χωρητικότητας των χώρων του πλοίου που καταμετρούνται. Οι κανονισμοί καθορίζουν τους χώρους που πρέπει να καταμετρηθούν, τα όριά τους, τον τρόπο καταμέτρησης, τις μονάδες και άλλες λεπτομέρειες.
Από την καταμέτρηση προκύπτουν δύο κατηγορίες χωρητικότητας:
- Η ολική χωρητικότητα (Gross Register Tonnage, GT), η οποία είναι άθροισμα του όγκου όλων των καταμετρούμενων χώρων του πλοίου.
- Η καθαρή χωρητικότητα (Net Register Tonnage, NT), η οποία προκύπτει με αφαίρεση από την ολική χωρητικότητα μερικών χώρων, όπως είναι οι χώροι διαμονής του πληρώματος, οι χώροι των μηχανών κ.λπ.
Με βάση τη χωρητικότητα και ιδίως την καθαρή υπολογίζονται τα τέλη, τα δικαιώματα και οι εισφορές, όπως είναι τα λιμενικά, φαρικά, δεξαμενισμού, διόδια διωρύγων, φορολογία. Επιπλέον, με βάση τη χωρητικότητα ρυθμίζεται η σύνθεση του πληρώματος, η κλίμακα μισθολογίου κ.λπ.
Κατά συνέπεια, η οικονομική εκμετάλλευση γενικά του πλοίου επηρεάζεται σοβαρά από τη χωρητικότητα.
Σύμφωνα με την καταμέτρηση που έγινε με βάση τους κανονισμούς που ισχύουν εκδίδεται για κάθε πλοίο Πρωτόκολλο Καταμέτρησης, που περιέχει βασικά στοιχεία του πλοίου και κυρίως την ολική και καθαρή χωρητικότητά του.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Στοιχεία Ναυπηγίας» του Εμμ. Ν. Ζωγραφάκη (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
