Η ναυτιλιακή βιομηχανία, η κινητήρια δύναμη του παγκόσμιου εμπορίου, συχνά εξυμνεί, και δικαίως, την ανθεκτικότητα και την ακλόνητη αφοσίωση των ναυτικών της. Πολλές φορές έχουν κληθεί να φέρουν εις πέρας την αποστολή του πλοίου σε συνθήκες ακραίων καιρικών φαινομένων, υγειονομικών και γεωπολιτικών κρίσεων.
Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια του επαγγελματισμού, μια άλλη πτυχή αναπτύσσεται σιωπηλά και εσωτερικά στο περιβάλλον των ανθρώπων της θάλασσας και αφορά την ψυχική υγεία και ευημερία των ναυτικών. Για τους διευθυντές των τμημάτων Υγείας, Ασφάλειας και Περιβάλλοντος (Health Safety Security Environment – HSSE), η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης δεν είναι πλέον μια απλή ανησυχία για την ευημερία των ναυτικών, αλλά μια αναμφισβήτητη επιταγή ασφάλειας και ένα βασικό συστατικό της αποτελεσματικής διαχείρισης κινδύνων.
Σε όρους ασφάλειας, υγείας και περιβάλλοντος, η σύνδεση μεταξύ ψυχικής υγείας και ευημερίας των ναυτικών με την επιχειρησιακή ασφάλεια είναι αναμφισβήτητη. Ένας ναυτικός που βιώνει άγχος, κατάθλιψη ή ψυχική κόπωση είναι πιο επιρρεπής σε λάθη, έχει μειωμένη συγκέντρωση και ενδέχεται να παρουσιάζει μειωμένη κριτική ικανότητα. Αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ατυχημάτων, από μικρά περιστατικά (γλίστρημα ή/και πτώση) μέχρι καταστροφικά σφάλματα στη ναυσιπλοΐα, λάθη που προκαλούν σοβαρές βλάβες στον εξοπλισμό ή περιβαλλοντικά συμβάντα.
Η αντιμετώπιση της ψυχικής υγείας των ναυτικών απαιτεί μια προληπτική, ολιστική προσέγγιση, ενσωματωμένη στο υπάρχον σύστημα διαχείρισης HSSE της εταιρείας. Αποτελεσματικότερα κρίνονται τα κάτωθι μέτρα:
- Ενθάρρυνση στη δημιουργία περιβάλλοντος όπου η συζήτηση για την ψυχική υγεία είναι ομαλοποιημένη και όχι στιγματισμένη. Η ηγεσία από την κορυφή προς τα κάτω είναι ζωτικής σημασίας. Οι πλοίαρχοι και οι ανώτεροι αξιωματικοί χρειάζονται εκπαίδευση για να εντοπίζουν σημάδια δυσφορίας και να ανταποκρίνονται με ενσυναίσθηση. Διασφάλιση πρόσβασης στην επικοινωνία και στη συνδεσιμότητα. Η αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στο διαδίκτυο δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα, για τη διατήρηση των συνδέσεων με το σπίτι. Οι εταιρείες θα πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στην παροχή αυτής της απαραίτητης υπηρεσίας.
- Εφαρμογή εκπαίδευσης για την ψυχική υγεία σε όλα τα μέλη του πληρώματος, με έμφαση στη διαχείριση του στρες, στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας και στην υποστήριξη από τους συναδέλφους στο πλοίο, Παροχή εκπαίδευσης των αξιωματικών σε δεξιότητες Πρώτων Βοηθειών Ψυχικής Υγείας.
- Διασφάλιση εμπιστευτικής πρόσβασης σε επαγγελματική ψυχολογική συμβουλευτική, γραμμές βοήθειας και Προγράμματα Υποστήριξης Εργαζομένων ειδικά προσαρμοσμένα για ναυτικούς, διαθέσιμα 24/7, ανεξάρτητα από την τοποθεσία.
- Προώθηση υγιεινού τρόπου ζωής και αναψυχής με την κατασκευή υποδομών σωματικής δραστηριότητας, την προώθηση της υγιεινής διατροφής, τη δημιουργία συνθηκών για την επαρκή ανάπαυση και την παροχή υποδομών ψυχαγωγίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης επί του πλοίου.
- Έλεγχος επιπέδων φόρτου εργασίας και στελέχωσης. Αξιολογείτε περιοδικά τον φόρτο εργασίας και το επίπεδο στελέχωσης για να βεβαιωθείτε ότι είναι ρεαλιστικά και δεν οδηγούν σε χρόνια κόπωση ή υπερβολική πίεση.
Πηγή: Απόσπασμα από το άρθρο «Η ψυχική υγεία των ναυτικών ως παράγοντας ασφάλειας της λειτουργίας των πλοίων» του καπτ. Γιώργου Γεωργούλη, που δημοσιεύθηκε στο τεύχους Οκτωβρίου 2025 των Ναυτικών Χρονικών.
