Τα Παγκόσμια Δορυφορικά Συστήματα Πλοήγησης (GNSS), όπως το GPS, το GLONASS, το Galileo και το BeiDou, αποτελούν βασικό πυλώνα της σύγχρονης ναυσιπλοΐας. Στη ναυτιλία υποστηρίζουν τον προσδιορισμό θέσης, τον συγχρονισμό, τον σχεδιασμό πορείας και τη λειτουργία συστημάτων όπως το ECDIS και το AIS. Ωστόσο, λόγω της εξάρτησής τους από ασθενή δορυφορικά σήματα, είναι ευάλωτα σε σκόπιμες παρεμβολές, κυρίως jamming και spoofing, που ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια.
Το GNSS jamming είναι η εκπομπή ραδιοσημάτων που «πνίγουν» τα νόμιμα δορυφορικά σήματα, με αποτέλεσμα την απώλεια της θέσης(στίγματος).
Το GNSS spoofing είναι πιο εξελιγμένο και σαφώς πιο επικίνδυνο: μεταδίδονται ψευδή σήματα που παραπλανούν τον δέκτη ώστε να υπολογίζει λανθασμένη θέση ή χρόνο χωρίς εμφανή ένδειξη σφάλματος.
Και οι δύο μορφές έχουν παρατηρηθεί σε πραγματικές συνθήκες, ιδιαίτερα σε περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής έντασης, όπως ο Περσικός Κόλπος, τα Στενά του Ορμούζ, ο Κόλπος του Ομάν, τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η Ερυθρά θάλασσα, η Νοτιοανατολική Μεσόγειος κ.ά.
Οι παρεμβολές GNSS, με τη μορφή είτε jamming είτε spoofing, δημιουργούν σημαντικούς κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα, οι οποίοι δεν περιορίζονται απλώς σε απώλεια σήματος. Η ακρίβεια της πλοήγησης μπορεί να μειωθεί σημαντικά, οδηγώντας το πλοίο σε απόκλιση από την προγραμματισμένη πορεία χωρίς αυτό να γίνεται άμεσα αντιληπτό. Ιδιαίτερα στην περίπτωση του spoofing, η κατάσταση γίνεται πιο επικίνδυνη, καθώς το σύστημα μπορεί να εμφανίζει φαινομενικά αξιόπιστα αλλά λανθασμένα δεδομένα θέσης στο ECDIS, παραπλανώντας το πλήρωμα. Επιπλέον, επειδή πολλά ναυτιλιακά συστήματα, όπως το AIS και τα radar overlays, βασίζονται σε δεδομένα GNSS, οι επιπτώσεις μπορούν να είναι εκτεταμένες και να επηρεάζουν συνολικά την εικόνα της κυκλοφορίας και της κατάστασης γύρω από το πλοίο. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων και εντείνει το φόρτο εργασίας στη γέφυρα, ιδιαίτερα σε απαιτητικές συνθήκες ή περιοχές με αυξημένη γεωπολιτική ένταση.
Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων παρεμβολών είναι κρίσιμη για την ασφάλεια. Ενδείξεις όπως η ξαφνική απώλεια σήματος GNSS, οι απότομες ή ανεξήγητες μεταβολές στη θέση του πλοίου, οι ασυμφωνίες μεταξύ GNSS και radar ή οπτικής παρατήρησης, καθώς και ασυνήθιστες ενδείξεις ταχύτητας ή πορείας αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια. Επίσης, η εμφάνιση μετατοπισμένων θέσεων άλλων πλοίων στο AIS μπορεί να υποδηλώνει ευρύτερη διαταραχή του σήματος. Η ικανότητα του πληρώματος να εντοπίζει τέτοιες ανωμαλίες βασίζεται σε συνεχή επαγρύπνηση και καλή κατανόηση της λειτουργίας των συστημάτων.
Για τη διατήρηση της επίγνωσης της κατάστασης, απαιτείται μια πολυεπίπεδη προσέγγιση που συνδυάζει τεχνικά και επιχειρησιακά μέτρα. Κατ’ αρχάς, είναι απαραίτητη η χρήση εναλλακτικών μέσων πλοήγησης, όπως το radar, η γυροπυξίδα και η μαγνητική πυξίδα, το βυθόμετρο και οι παραδοσιακές μέθοδοι υπολογισμού στίγματος, ώστε να αποφεύγεται η αποκλειστική εξάρτηση από το GNSS. Παράλληλα, η συνεχής διασταύρωση πληροφοριών από διαφορετικές πηγές -όπως η σύγκριση της θέσης GNSS με δεδομένα radar ή η αντιπαραβολή της πορείας με τις ενδείξεις της πυξίδας- είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκαιρη ανίχνευση σφαλμάτων. Η εκπαίδευση του πληρώματος διαδραματίζει επίσης κρίσιμο ρόλο, καθώς οι αξιωματικοί πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα συμπτώματα παρεμβολής και να αντιδρούν άμεσα και αποτελεσματικά. Τέλος, η ύπαρξη σαφών διαδικασιών για την αντιμετώπιση περιστατικών, όπως η άμεση επαλήθευση των δεδομένων, η μετάβαση σε εναλλακτικές μεθόδους πλοήγησης και η αναφορά του συμβάντος, ενισχύουν σημαντικά την ασφάλεια και διασφαλίζουν ότι το πλοίο μπορεί να συνεχίσει την πορεία του με αξιόπιστη εικόνα της κατάστασης ακόμα και σε περιοχές όπου υπάρχουν πολλές παρεμβολές GNSS.
Οι παρεμβολές GNSS αποτελούν μια αυξανόμενη απειλή για τη ναυσιπλοΐα. Παρά τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας, η υπερβολική εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες καταστάσεις.
Η διατήρηση της επίγνωσης κατάστασης απαιτεί συνδυασμό παραδοσιακών δεξιοτήτων, σύγχρονης τεχνολογίας, εκπαίδευσης και διαδικασιών. Με σωστή προετοιμασία, τα πλοία μπορούν να επιχειρούν με ασφάλεια ακόμα και σε περιβάλλοντα με παρεμβολές GNSS.
Πηγή: Ο ορίζοντας από τη γέφυρα: Κίνδυνοι από παρεμβολές (jamming) και παραπλάνηση (spoofing) GNSS και μέτρα για διατήρηση επίγνωσης κατάστασης, του καπτ. Γ. Γεωργούλη (Τεύχος Ιουνίου 2026 Ναυτικών Χρονικών).
