Το λιμάνι είναι μία οικονομική μονάδα, η οποία για να επιτύχει τους ευρύτερους οικονομικούς της στόχους σε ένα παγκοσμιοποιημένο και ανταγωνιστικό περιβάλλον, πρέπει να εξασφαλίζει την εύρυθμη λειτουργία των εγκαταστάσεων, την άριστη αξιοποίηση του μηχανικού εξοπλισμού και την παραγωγικότητα του ανθρώπινου δυναμικού.
Υπάρχουν αρκετά κριτήρια με βάση τα οποία μπορούν να διακριθούν οι λιμένες. Ανάμεσα στα κριτήρια αυτά, συγκαταλέγονται και τα λειτουργικά. Αναλόγως δηλαδή με τον σκοπό και τη λειτουργία τους, τα λιμάνια διακρίνονται στις εξής κατηγορίες:
- Τα πολεμικά λιμάνια (ναύσταθμοι) διαθέτουν κατάλληλες εγκαταστάσεις για την προσόρμιση, τον ανεφοδιασμό και την επισκευή των πολεμικών πλοίων. Η θέση τους επιλέγεται σε προφυλαγμένες, αλλά και συγχρόνως ανοικτές ακτές, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος εγκλωβισμού τους από εχθρικό στόλο.
- Τα λιμάνια καταφυγής προσφέρουν καταφύγιο στα πλοία, που λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών ή μηχανικών βλαβών δεν μπορούν να συνεχίσουν την πορεία τους. Κατασκευάζονται και βρίσκονται κοντά σε κύριους θαλάσσιους δρόμους, όπου παρατηρείται συχνή κίνηση πλοίων. Ως λιμάνια καταφυγής χαρακτηρίζονται και εκείνα, στα οποία καταφεύγουν τα πλοία για τροφοδοσία και για αλλαγή πληρώματος. Σήμερα, τα λιμάνια καταφυγής δεν διαφέρουν από τα εμπορικά λιμάνια.
- Τα αλιευτικά λιμάνια είναι κατασκευασμένα προκειμένου να εξυπηρετούν αλιευτικά σκάφη. Στα λιμάνια αυτά υπάρχουν εγκαταστάσεις για τη φορτοεκφόρτωση, συντήρηση και διάθεση των αλιευμάτων, μονάδες επεξεργασίας και τυποποίησης του προϊόντος και γενικά επικρατούν συνθήκες διεξαγωγής εμπορίου. Σημαντικά αλιευτικά λιμάνια υπάρχουν στη Βόρεια θάλασσα, πολλά εκ των οποίων στη Νορβηγία. Σε περιπτώσεις που δεν είναι δυνατή η δημιουργία αλιευτικού λιμανιού, δημιουργείται μέσα σε εμπορικά λιμάνια ειδική προβλήτα για την εξυπηρέτηση του εμπορίου των αλιευμάτων, που ονομάζεται ιχθυόσκαλα.
- Τα εμπορικά λιμάνια είναι αυτά που χρησιμοποιούνται για την εξυπηρέτηση της εμπορικής δραστηριότητας και για τη διακίνηση των εμπορευμάτων. Διακρίνονται σε λιμάνια εισαγωγής, εξαγωγής και διαμετακομιστικά. Αναλυτικότερα, ως λιμάνι εισαγωγής ή εισαγωγικό χαρακτηρίζεται ένα λιμάνι όταν το μεγαλύτερο τμήμα της ετήσιας κίνησης του αφορά στην εισαγωγή εμπορευμάτων από το εξωτερικό. Λιμάνι εξαγωγής ή εξαγωγικό χαρακτηρίζεται το λιμάνι εκείνο, στο οποίο το μεγαλύτερο τμήμα της ετήσιας κίνησης του αφορά στην εξαγωγή εμπορευμάτων.Τέλος, διαμετακομιστικό λιμάνι χαρακτηρίζεται εκείνο, στο οποίο καταπλέουν πλοία για εκφόρτωση εμπορευμάτων, τα οποία στη συνέχεια φορτώνονται σε άλλα πλοία με προορισμό το εξωτερικό.
- Τα επιβατικά λιμάνια εξυπηρετούν τη διακίνηση των επιβατών και γενικότερα την επιβατηγό ναυτιλία. Παλαιότερα είχαν γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη, αλλά σήμερα με τη διάδοση του αεροπλάνου ως μέσου μεταφοράς, βρίσκονται σε φθίνουσα απόδοση. Κυρίως συναντώνται σε νησιωτικές περιοχές και εξυπηρετούν συγκοινωνιακές ανάγκες της ίδιας της χώρας. Πολλά επιβατικά λιμάνια που δέχονται κρουαζιερόπλοια διαθέτουν ειδικό χώρο για την εξυπηρέτηση των επιβατών αυτών. Έτσι διαμορφώνεται στο λιμάνι ένας ιδιαίτερος χώρος για τα κρουαζιερόπλοια. Συχνά, όταν το λιμάνι έχει καθιερωθεί ως αφετήριο λιμάνι κρουαζιέρας και το μεγαλύτερο μέρος της επιβατικής κίνησης αφορά σε κρουαζιερόπλοια, χαρακτηρίζεται ως λιμάνι κρουαζιέρας, λόγου χάρη το λιμάνι της Βαρκελώνης.
- Τα τουριστικά λιμάνια (μαρίνες) είναι λιμάνια με προορισμό την αποκλειστική εξυπηρέτηση επαγγελματικών ή ιδιωτικών, τουριστικών σκαφών, θαλαμηγών, που χρησιμοποιούνται για τη θαλάσσια ψυχαγωγία και περιήγηση.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Ναυτική Γεωγραφία» της Πολυξένης Γ. Μοίρα και του Δημήτριου Ν. Μυλωνόπουλου (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2020)
