Ο υποπλοίαρχος είναι ο άμεσος συνεργάτης του Πλοιάρχου για κάθε τι που αφορά στο πλοίο, στους επιβαίνοντες και στο φορτίο και ο νόμιμος αναπληρωτής του.
Ειδικότερα, είναι ο προϊστάμενος των υπηρεσιών προσωπικού καταστρώματος, της τροφοδοσίας, των διαμερισμάτων ενδιαίτησης και του μαγειρείου.
Έχει την ευθύνη για την καλή συντήρηση, στεγανότητα, ασφάλεια, καταλληλότητα και ευπρέπεια του σκάφους και του εξαρτισμού του, του χειροκίνητου πηδαλίου, των πυροσβεστικών μέσων του πλοίου και όλων των σωστικών μέσων, δηλαδή των σωσιβίων λέμβων, σχεδίων, συσκευών κ.λπ. προς άμεση και ασφαλή χρησιμοποίησή τους. Κατανέμει το προσωπικό καταστρώματος και υπηρεσιών τροφοδοσίας, διαμερισμάτων και μαγειρείου στις διάφορες εργασίες και είναι υπεύθυνος για την εργασία, απόδοση, πειθαρχία και γενικά τη συμπεριφορά του και προσπαθεί να ικανοποιήσει κάθε λογικό παράπονο που υποβάλλεται σε αυτόν από τους υφισταμένους του.
Είναι ο προϊστάμενος της υγειονομικής υπηρεσίας του πλοίου και φροντίζει για την τήρηση υγιεινής και καθαριότητας στα διάφορα διαμερίσματα του πλοίου (κοιτώνες, εστιατόρια, μαγειρεία, πλυντήρια, αποχωρητήρια κ.λπ.) και την τήρηση του φαρμακείου, σύμφωνα µε τον κανονισμό.
Φροντίζει για την παροχή πρώτων βοηθειών στους αρρώστους ή τραυματίες που επιβαίνουν στο πλοίο. Έχει την επιμέλεια λειτουργίας της βιβλιοθήκης του πλοίου και οργάνωσης της ψυχαγωγίας πληρώματος μαζί µε τον ανθυποπλοίαρχο.
Ασκεί την αστυνόμευση στο πλοίο και λαμβάνει τα απαιτούμενα προληπτικά και κατασταλτικά μέτρα για την τήρηση της τάξης και ασφάλειας στο πλοίο, σύμφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις, αναφέροντας για τις ενέργειές του στον Πλοίαρχο.
Εκτελεί καθημερινά επιθεώρηση του σκάφους και βεβαιώνεται ότι όλα είναι εντάξει και ότι τηρούνται τα απαιτούμενα μέτρα για την προστασία των εργαζομένων στο πλοίο και των επιβαινόντων σε αυτό.
Φροντίζει για την έγκαιρη προετοιμασία άπαρσης ή αγκυροβολιάς και βεβαιώνεται ότι οι άγκυρες, τα βαρούλκα και τα μέσα πρόσδεσης είναι έτοιμα για άμεση χρησιμοποίηση, ότι έχουν κλειστεί οι στεγανές θύρες και τα ανοίγματα των κυτών και ότι έχουν διευθετηθεί οι φορτωτήρες.
Κατά την άπαρση και αγκυροβολία, ο υποπλοίαρχος βρίσκεται στην πλώρη και διευθύνει την εργασία, σε συνεχή επαφή µε τη γέφυρα.
Όταν το πλοίο παραμένει σε όρμο, ο υποπλοίαρχος επιβλέπει για το ασφαλές δέσιμο και την αγκυροβολία του πλοίου, ιδιαίτερα σε περίπτωση κακοκαιρίας, και έχει την επαγρύπνηση και ευθύνη για την ασφάλεια του πλοίου όταν απουσιάζει ο Πλοίαρχος.
Κατά τη διάρκεια του πλου, βεβαιώνεται, σε περίπτωση κακοκαιρίας, ότι τα καπάκια των κουβουσιών και τα καλύμματα των κυτών είναι καλά στερεωμένα. Απαγορεύει το άνοιγμα των θυρίδων, των παραφωτίδων και αναφωτίδων των κυτών, φροντίζει για τον αερισμό του φορτίου και ελέγχει τα πυροσβεστικά μέσα.
Έχει τη γενική επιμέλεια των φορτοεκφορτώσεων και καταρτίζει τα σχέδια φόρτωσης και εκφόρτωσης φροντίζοντας να είναι έτοιμα τα κύτη και οι δεξαμενές, και ελέγχοντας την κατάσταση και λειτουργία του συστήματος φορτοεκφόρτωσης και τη λήψη των απαιτούμενων μέτρων αερισμού, φωτισμού και ασφάλειας της εργασίας.
Φυλάει ο ίδιος τα κλειδιά της αποθήκης υλικών του σκάφους και τηρεί ειδικό βιβλίο στο οποίο καταχωρεί τα εισαγόμενα υλικά και την κατανάλωσή τους, κατά είδος και ποσότητα.
Σε περίπτωση κινδύνου, φροντίζει για την τήρηση της τάξης και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάστασης.
Αν ο Πλοίαρχος διατάξει την εγκατάλειψη του πλοίου, ο υποπλοίαρχος διευθύνει την κίνηση αυτή, αρχίζοντας από τους αρρώστους και τραυματίες, τις γυναίκες, τα παιδιά και τους ηλικιωμένους.
Εγκαταλείπει το πλοίο τελευταίος, πριν από τον Πλοίαρχο, εκτός αν λάβει διαφορετική διαταγή.
Στα Ε/Γ πλοία προβλέπεται και η θέση υπάρχου, που είναι ο άμεσος συνεργάτης του Πλοιάρχου σε ό,τι αφορά στο πλοίο, στο φορτίο, στους επιβάτες και στο πλήρωμα, και ο νόμιμος αναπληρωτής του. Στα πλοία αυτά ο υποπλοίαρχος είναι ο άμεσος βοηθός του υπάρχου σε ό,τι αφορά στην υπηρεσία του σκάφους, στη ναυσιπλοΐα και στο φορτίο.
Όταν στο Ε/Γ δεν υπηρετεί ύπαρχος, τα καθήκοντά του εκτελεί ο υποπλοίαρχος.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Στοιχεία Ναυτικού Δικαίου» του Παναγιώτη Περ. Λυκούδη (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
