Όλα τα ελληνικά πλοία και στατικά ναυπηγήματα εγγράφονται σε ειδικά μητρώα, που ονομάζονται νηολόγια. Τα νηολόγια αποτελούν δημόσια βιβλία, τα οποία τηρούνται από τα λιμεναρχεία και θεωρούνται δημόσια και προσιτά σε κάθε ενδιαφερόμενο.
Νηολόγια τηρούνται επίσης σε ορισμένα προξενικά λιμεναρχεία (Λονδίνου, Νέας Υόρκης, Τόκιο) για την προσωρινή νηολόγηση των ελληνικών πλοίων, τα οποία κατόπιν μετανηολογούνται στα νηολόγια ελληνικών λιμανιών.
Σύμφωνα με τον νέο Κώδικα Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου (ΚΙΝΔ), στο νηολόγιο εγγράφονται πλοία καθαρής χωρητικότητας ίσης ή ανώτερης των 10 ΚΟΧ, ως προς τα οποία πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις της κτήσης της ελληνικής εθνικότητας.
Η πράξη νηολόγησης αναγράφει το όνομα και την ιθαγένεια του κυρίου του πλοίου, τον τίτλο κτήσης κυριότητας, τον διορισμό αντικλήτου που κατοικεί στην Ελλάδα, το όνομα του πλοίου, το διεθνές διακριτικό σήμα, τον αριθμό του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), τα στοιχεία της τεχνικής ταυτοποίησης του πλοίου, όπως αυτά προκύπτουν από επίσημο πιστοποιητικό καταμέτρησης, το είδος της κινητήριας δύναμης και, αν πρόκειται για μηχανοκίνητο πλοίο, τη δύναμη μηχανής.
Σε περίπτωση που ο τίτλος κυριότητας καταρτίστηκε στην αλλοδαπή, το νόμιμα θεωρημένο και επικυρωμένο αντίγραφο του τίτλου κατατίθεται από τον κύριο του πλοίου στην αρμόδια λιμενική αρχή, όπου και τηρείται. Αφού η πράξη νηολόγησης χρονολογηθεί και υπογραφεί από τον νηολόγο, εκδίδεται το έγγραφο εθνικότητας του πλοίου.
Για τη νηολόγηση, λοιπόν, ενός πλοίου είναι απαραίτητο να υποβληθούν στον νηολόγο τα εξής δικαιολογητικά:
- Αίτηση, µε την οποία ο πλοιοκτήτης ή ο νόμιμος αντιπρόσωπός του ζητούν τη νηολόγηση.
- Τίτλος κτήσης κυριότητας. Για τα πλοία που αγοράζονται στο εξωτερικό συντάσσεται πωλητήριο (bill of sale), που πρέπει να είναι θεωρημένο από ελληνική προξενική αρχή. Αν το πλοίο έχει ναυπηγηθεί στην Ελλάδα, προσκομίζεται το αντίγραφο της σύμβασης ναυπήγησης και πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής του. Ο οριζόμενος κατά τη νηολόγηση του πλοίου εκπρόσωπος ή εγγυητής, καθώς και το φυσικό πρόσωπο ή ο εκπρόσωπος του νομικού προσώπου που ασκεί τη διαχείριση, πρέπει να είναι εγκατεστημένος στην Ελλάδα.
- Δήλωση ιδιοκτησίας του πλοίου, µε την οποία ο πλοιοκτήτης βεβαιώνει ότι το πλοίο τού ανήκει εξ ολοκλήρου ή ότι είναι συνιδιοκτήτης κατά ορισμένα ποσοστά.
- Πιστοποιητικό ιθαγένειας των πλοιοκτητών, ώστε να διαπιστώνεται ότι άνω από τα πενήντα εκατοστά (50%) του πλοίου ανήκουν σε Έλληνες υπηκόους ή σε ελληνικά νομικά πρόσωπα ή σε υπηκόους των λοιπών κρατών-μελών της ΕΕ ή σε εταιρείες των λοιπών κρατών της ΕΕ που αναφέρονται στο άρθρο 48 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας ή σε υπηκόους ή τις εταιρείες των κρατών-μελών που είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) (άρθ. 5 του ΚΔΝΔ όπως τροποποιήθηκε και ισχύει).
- Πρωτόκολλο καταμέτρησης.
- Έγγραφα εκτελωνισμού του πλοίου. Μετά τον έλεγχο των δικαιολογητικών και τη διαπίστωση ότι αυτά είναι εντάξει, ο νηολόγος προβαίνει στην καταχώριση του πλοίου στα οικεία νηολόγια. Διαφορετικά, είναι υποχρεωμένος να αρνηθεί τη νηολόγηση και να ζητήσει τη συμπλήρωση των δικαιολογητικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο νέος ΚΙΝΔ εισάγει τη δυνατότητα τήρησης του νηολογίου και διενέργειας κάθε πράξης ή εγγραφής σε αυτό με ηλεκτρονικά μέσα. Το έγγραφο που έχει υποβληθεί με ηλεκτρονικά μέσα θεωρείται ότι κατατέθηκε, εφόσον επιστραφεί στον αποστολέα του εγγράφου από την αρμόδια αρχή ηλεκτρονική απόδειξη, που φέρει προηγμένη ή εγκεκριμένη ηλεκτρονική υπογραφή.
Ένας πλοιοκτήτης δικαιούται να ζητήσει τη μετανηολόγηση του πλοίου του στο νηολόγιο άλλου ελληνικού λιμανιού. Η διαδικασία μετανηολόγησης υλοποιείται υποχρεωτικά στα νηολόγια εσωτερικού εντός προθεσμίας ενός έτους για τα πλοία που νηολογούνται προσωρινά στα προξενικά λιμεναρχεία Λονδίνου, Νέας Υόρκης και Τόκιο.
Τέλος, ο νηολόγος έχει την υποχρέωση να αρνηθεί τη νηολόγηση ή κάθε άλλη εγγραφή στα νηολόγια όταν υπάρχουν ελλείψεις στα έγγραφα που του υποβάλλονται. Συντάσσει τότε απορριπτική έκθεση, την οποία καταχωρεί στο σχετικό βιβλίο εκθέσεων, και ακολουθεί τη διαδικασία που ορίζει η πολιτική δικονομία.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Στοιχεία Ναυτικού Δικαίου» του Παναγιώτη Περ. Λυκούδη (Εκπαιδευτική Έκδοση του Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
