Ο πλοίαρχος, σύμφωνα µε την ισχύουσα ναυτική νομοθεσία και τους κανονισμούς, είναι ο κυβερνήτης και διοικητής του πλοίου, και έχει εξουσία σε όλους όσοι επιβαίνουν σε αυτό.
Είναι υπεύθυνος για την εύρυθμη διοίκηση του πλοίου και την ασφάλεια αυτού, του φορτίου και των επιβαινόντων, καθώς και για την τήρηση της τάξης. Σε περίπτωση ανάγκης, για την ασφάλεια του πλοίου, δικαιούται να διατάξει και να επιβάλει καθετί που κρίνει αναγκαίο, σύμφωνα µε τους κανόνες της ναυτικής τέχνης και τις διατάξεις των νόμων και των κανονισμών. Αν κρίνει σκόπιμο, μπορεί να ζητήσει τη γνώμη του Α΄ μηχανικού και του υποπλοιάρχου.
Ο πλοίαρχος είναι υπεύθυνος απέναντι στο κράτος, για την ακριβή εφαρμογή των νόμων και την εκτέλεση των διαταγών των αρμόδιων αρχών, και απέναντι στον πλοιοκτήτη και κάθε ενδιαφερόμενο για οτιδήποτε συμβαίνει στο πλοίο και αφορά τα συμφέροντά τους.
Παράλληλα, ο πλοίαρχος οφείλει να δίνει πάντα το καλό παράδειγμα των ναυτικών αρετών, δηλαδή της τιμής, της αξιοπρέπειας, της καλής συμπεριφοράς, της δικαιοσύνης, της σύνεσης, της ετοιμότητας, της αποφασιστικότητας, της αφοσίωσης στο καθήκον, του θάρρους και της αυτοθυσίας.
Έχει επίσης την υποχρέωση να φροντίζει για τη βελτίωση της κατάρτισης των αξιωματικών του και να επωφελείται από κάθε ευκαιρία για να τους κατατοπίζει και να τους επεξηγεί διάφορα επαγγελματικά θέματα.
Σε ό,τι αφορά τον τομέα της πειθαρχίας και της συμπεριφοράς του πληρώματος, ο πλοίαρχος έχει υποχρέωση να εξασφαλίζει την ευταξία στο πλοίο, επιβλέποντας την εμφάνιση, τη συμπεριφορά και γενικά τη διαγωγή των µελών του πληρώματος.
Οφείλει επίσης να ακούει µε προθυμία και να «θεραπεύει», κατά το δυνατόν, κάθε εύλογο παράπονο που του υποβάλλεται, αλλά και να εκδηλώνει σε κάθε ευκαιρία πατρική μέριμνα προς το πλήρωμα, στο οποίο πρέπει να συμπεριφέρεται µε διακριτικότητα. Αν στο πλοίο διαταραχτεί η τάξη, ο πλοίαρχος λαμβάνει αμέσως μέτρα για την αποκατάστασή της και ασκεί πειθαρχική εξουσία, σύμφωνα µε τις ισχύουσες διατάξεις.
Σε σχέση με την ενδιαίτηση του πληρώματος και των επιβατών, ο πλοίαρχος έχει χρέος να μεριμνά ο ίδιος, αλλά και µε τους αρμόδιους αξιωματικούς του, για την εξασφάλιση των απαιτούμενων όρων υγιεινής και καθαριότητας.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Στοιχεία Ναυτικού Δικαίου» του Παναγιώτη Περ. Λυκούδη (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
