Ο ναυτιλιακός τομέας βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Μεταξύ των αναδυόμενων τεχνολογιών που υποστηρίζουν αυτή τη μετάβαση είναι τα συστήματα λίπανσης με αέρα (Air Lubrication Systems – ALS), τα οποία στοχεύουν στη μείωση της τριβής μεταξύ του κύτους του πλοίου και του θαλάσσιου νερού. Μια πρόσφατη έκθεση της European Maritime Safety Agency (EMSA) παρέχει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση αυτής της τεχνολογίας, εξετάζοντας την απόδοση, τα οφέλη και τις πρακτικές προκλήσεις.
Τα συστήματα λίπανσης με αέρα λειτουργούν δημιουργώντας ένα στρώμα φυσαλίδων αέρα κατά μήκος του επίπεδου πυθμένα του πλοίου. Αυτό το στρώμα μειώνει την άμεση επαφή μεταξύ του κύτους και του νερού, περιορίζοντας έτσι την υδροδυναμική αντίσταση. Δεδομένου ότι η τριβή αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής αντίστασης -ιδιαίτερα σε πλοία χαμηλότερων ταχυτήτων- η μείωσή της μπορεί να οδηγήσει σε εξοικονόμηση καυσίμου.
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης είναι ότι τα ALS μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της απόδοσης καυσίμου, αν και τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τον τύπο του πλοίου και τις συνθήκες λειτουργίας.
Τυπικά οφέλη περιλαμβάνουν:
- Εξοικονόμηση καυσίμου της τάξης του 5% έως 10% υπό βέλτιστες συνθήκες.
- Αντίστοιχη μείωση εκπομπών CO₂.
- Μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα σε δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία χύδην φορτίου.
Ωστόσο, τα οφέλη δεν είναι πάντα εγγυημένα, καθώς επηρεάζονται από παράγοντες όπως η ταχύτητα, το βύθισμα, η κατάσταση της θάλασσας και η κατάσταση των υφάλων.
Ένα σημαντικό ζήτημα που επισημαίνει η EMSA είναι η ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία των συστημάτων. Οι συμπιεστές (κομπρεσέρ) που παράγουν τις φυσαλίδες καταναλώνουν ηλεκτρική ισχύ, η οποία παράγεται από τις μηχανές του πλοίου.
Η έκθεση αναφέρει ότι το καθαρό όφελος εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ μείωσης αντίστασης και κατανάλωσης ενέργειας, ενώ η κακή σχεδίαση μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμένα ή μηδενικά οφέλη και η σωστή ενσωμάτωση του συστήματος και λειτουργία του παράλληλα με τα συστήματα πρόωσης (εμπόδια στην αναρρόφηση των αντλιών θαλάσσης της κύριας μηχανής λόγω των φυσαλίδων με αποτέλεσμα την ελαττωματική λειτουργία τους).
Λειτουργικές και τεχνικές προκλήσεις
Η έκθεση εντοπίζει επίσης πρακτικές δυσκολίες:
- Ανάγκες συντήρησης (π.χ. επικαθίσεις και φραγή οπών αέρα) η οποία απαιτεί δεξαμενισμό.
- Κόστος εγκατάστασης και μετασκευής.
Τα ALS θεωρούνται μεταβατική τεχνολογία που υποστηρίζει τη συμμόρφωση με κανονισμούς του International Maritime Organization (IMO), όπως:
- EEXI (Δείκτης Ενεργειακής Απόδοσης Υφιστάμενων Πλοίων
- CII (Δείκτης Έντασης Άνθρακα)
Η EMSA καταλήγει ότι τα ALS αποτελούν μια πολλά υποσχόμενη αλλά εξαρτώμενη από τις συνθήκες τεχνολογία. Η αποτελεσματικότητά τους μεγιστοποιείται όταν:
- Σχεδιάζονται ειδικά για κάθε τύπο πλοίου.
- Ενσωματώνονται σε συνολική στρατηγική ενεργειακής απόδοσης.
- Λειτουργούν υπό κατάλληλες συνθήκες.
Τα συστήματα λίπανσης με αέρα αποτελούν μια καινοτόμο λύση για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων μέσω της μείωσης της τριβής του κύτους. Σύμφωνα με την EMSA, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, αλλά η επιτυχία τους εξαρτάται από τον σωστό σχεδιασμό και τη λειτουργία.
Καθώς η ναυτιλία προχωρά προς πιο βιώσιμες πρακτικές, τα ALS αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο στην προσπάθεια μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των πλοίων.
Πηγή: Ο ορίζοντας από τη γέφυρα: Συστήματα λίπανσης με αέρα και απόδοση καυσίμου, του καπτ. Γ. Γεωργούλη (Τεύχος Ιουνίου 2026 Ναυτικών Χρονικών).
