Τα πλοία, λόγω της φύσης και του προορισμού τους, είναι αντικείμενα σπουδαίων έννομων σχέσεων και, επειδή μετακινούνται συνεχώς, έχουν ανάγκη εξατομίκευσης µε διάφορα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, τα οποία είναι σταθερά και γίνονται αντιληπτά από κάθε ενδιαφερόμενο.
Το πλοίο παρουσιάζει ομοιότητες µε το φυσικό πρόσωπο, ως προς ορισμένα χαρακτηριστικά του. Αποκτά υποχρεωτικά ένα όνομα από την κατασκευή (γέννησή) του, έχει νόμιμη κατοικία (το λιμάνι νηολόγησής του), έχει ορισμένη εθνικότητα, απασχολείται σε διάφορες εργασίες (μεταφορές, ρυμούλκηση, αλιεία) και φτάνει στο τέλος της ζωής του µε τη φυσιολογική φθορά ή από βίαιη αιτία (βύθιση, πυρκαγιά, προσάραξη).
Σε παλαιές εποχές, η ανθρώπινη φαντασία είχε προσδώσει στο πλοίο προσωπικότητα και στην αγγλική γλώσσα χαρακτηρίζεται ως γένους θηλυκού, µε τη χρησιμοποίηση του άρθρου she. Παρ’ όλα αυτά, το πλοίο δεν έχει νομική προσωπικότητα, αλλά είναι ένα κινητό πράγμα, που μπορεί να γίνει αντικείμενο έννομων σχέσεων, αλλά όχι υποκείμενο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Δεν μπορεί, συνεπώς, το πλοίο να θεωρηθεί ότι έχει κάποια περιουσία, όπως το φυσικό ή νομικό πρόσωπο, ούτε ότι είναι πιστωτής ή οφειλέτης έναντι άλλων προσώπων, διότι φορέας αυτών των δικαιωμάτων ή υποχρεώσεων είναι µόνο ο ιδιοκτήτης του (πλοιοκτήτης).
Κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα του πλοίου είναι το όνομα, το διεθνές διακριτικό σήμα, ο αριθμός και το λιμάνι νηολόγησης, και η χωρητικότητά του. Άλλα σημαντικά γνωρίσματα του πλοίου είναι οι διαστάσεις του (πλάτος, μήκος, ύψος), το είδος της κινητήριας δύναμης και η ιπποδύναμη των μηχανών του.
- Το όνομα του πλοίου. Αυτό επιλέγεται ελεύθερα από τον πλοιοκτήτη και δεν απαγορεύεται να του δοθεί όνομα το οποίο φέρει ήδη και ένα άλλο πλοίο, µε την προϋπόθεση όμως ότι αυτό δεν προκαλεί σύγχυση στους συναλλασσόμενους, οπότε έχουν εφαρμογή οι διατάξεις για αθέμιτο ανταγωνισμό. Αυτό μπορεί να συμβεί περισσότερο στα επιβατικά πλοία που είναι δρομολογημένα σε ορισμένες γραμμές και είναι γνωστά στην πελατεία τους µε το όνομα που φέρουν. Για την αλλαγή του ονόματος του πλοίου απαιτείται άδεια του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής (ΥΝΑΝΠ). Αν το πλοίο είναι ενυπόθηκο, απαιτείται επιπλέον έγγραφη συναίνεση των ενυπόθηκων δανειστών, που παρέχεται πριν από την αλλαγή του ονόματος. Το όνομα του πλοίου αναγράφεται στην πρύμνη του µε ελληνικά γράμματα και στις παρειές του µε λατινικούς χαρακτήρες.
- Το Διεθνές Διακριτικό Σήμα (ΔΔΣ). Το όνομα του πλοίου δεν είναι πολλές φορές αρκετό για τον ακριβή προσδιορισμό του, αφού συνήθως υπάρχουν περισσότερα πλοία µε το ίδιο όνομα. Ορισμένα μάλιστα ονόματα είναι πολύ συνηθισμένα και τα φέρει μεγάλος αριθμός πλοίων, ιδιαίτερα σε ορισμένες ναυτικές περιοχές της χώρας (π.χ. Άγιος Νικόλαος, Άγιος Γεράσιμος). Γι’ αυτόν τον λόγο καθιερώθηκε διεθνώς η σηματολόγηση των πλοίων µε συνδυασμό τεσσάρων γραμμάτων από το διεθνές σηματολόγιο. Το ΔΔΣ έχει και το επιπλέον πλεονέκτημα ότι δεν μπορεί να μεταβληθεί, εκτός αν το πλοίο αλλάξει σημαία. Το ΔΔΣ χορηγείται από τη λιμενική αρχή κατά τη νηολόγηση του πλοίου, εφόσον έχει ολική χωρητικότητα άνω των 30 κόρων ή αν πρόκειται για ναυαγοσωστικό. Χορηγείται επίσης σε πλοία και πλοιάρια που έχουν εγκατάσταση ασυρμάτου, ανεξάρτητα από τη χωρητικότητά τους, και αποτελεί χαρακτηριστικό κλήσης ασυρμάτου του πλοίου. Στο ΥΝΑΝΠ τηρείται ειδικό μητρώο σηματολόγησης των εμπορικών πλοίων, όπου καταχωρίζονται τα πλοία στα οποία χορηγείται ΔΔΣ.
- Η χωρητικότητα του πλοίου. Μετά την καταμέτρηση του πλοίου από τη λιμενική αρχή νηολόγησης του πλοίου ή την Επιθεώρηση Εμπορικών Πλοίων (ΕΕΠ) ή από διεθνώς αναγνωρισμένο και ειδικά εξουσιοδοτημένο νηογνώμονα, προσδιορίζεται η χωρητικότητά του, που διακρίνεται σε ολική και καθαρή. Η ολική χωρητικότητα περιλαμβάνει όλους τους μόνιμα σκεπαστούς και κλειστούς χώρους που βρίσκονται κάτω από το ανώτατο κατάστρωμα και επάνω σε αυτό. Η καθαρή χωρητικότητα είναι αυτή που απομένει, όταν από την ολική χωρητικότητα αφαιρεθούν οι χώροι τους οποίους ορίζει ο νόμος, όπως είναι οι χώροι του μηχανοστασίου, των αποθηκών καυσίμων, των ενδιαιτημάτων πληρώματος, κ.λπ. Ως μονάδα καταμέτρησης χρησιμοποιείται ο κόρος, που ισούται µε 2,83 κυβικά μέτρα ή 100 αγγλικά κυβικά πόδια.
- Το λιμάνι και ο αριθμός νηολόγησης. Το λιμάνι νηολόγησης επιλέγεται ελεύθερα από τον πλοιοκτήτη. Αριθμός νηολογίου είναι ο αύξων αριθμός µε τον οποίο εγγράφεται το πλοίο σε ορισμένο νηολόγιο. Η αλλαγή λιμανιού νηολογίου, δηλαδή η μεταφορά στα νηολόγια άλλης λιμενικής αρχής, καλείται μετανηολόγηση ή μετεγγραφή. Μετανηολόγηση γίνεται µε αίτηση του κυρίου του πλοίου. Αν το πλοίο είναι ενυπόθηκο, απαιτείται και η συγκατάθεση των ενυπόθηκων δανειστών. Το λιμάνι και ο αριθμός νηολόγησης αναγράφονται στην πρύμνη του πλοίου και κάτω από το όνομά του.
Πηγή: Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Στοιχεία Ναυτικού Δικαίου» του Παναγιώτη Περ. Λυκούδη (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
