Η ετοιμότητα του πληρώματος για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης εξασφαλίζεται με τη διενέργεια γυμνασίων εκπαιδεύσεων και ασκήσεων με βάση τις εθνικές και τις διεθνείς απαιτήσεις των κανονισμών.
Σύμφωνα με τη MARPOL, το πλοίο πρέπει να διαθέτει ένα Σχέδιο Έκτακτης Ανάγκης Αντιμετώπισης Περιστατικών Ρύπανσης (Shipboard Oil Pollution Emergency Plan – SOPEP, SOPEP MANUAL).
Το SOPEP περιγράφει τα γυμνάσια που απαιτούνται προκειμένου το πλήρωμα να είναι εξοικειωμένο και να έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν ρύπανση ή κίνδυνο ρύπανσης. Περιέχει όλες τις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και όλες τις διαδικασίες. Οι διαδικασίες περιλαμβάνουν: αρχική αναφορά, ειδοποίηση της εταιρείας με την τυποποιημένη κωδικοποιημένη φόρμα, τις συμπληρωματικές αναφορές που ακολουθούν για συνεχή ενημέρωση των εξελίξεων, υπολογισμό ευστάθειας και κοπώσεων και την αξιολόγηση τυχόν μεταφοράς φορτίου-έρματος, ενέργειες για τον περιορισμό της ρύπανσης, τη διαδικασία μεταφοράς φορτίου και τις αντιρρυπαντικές ενέργειες.
Ο πλοίαρχος υποχρεούται να στέλνει αναφορά στην εταιρεία, όπου με σαφή και λεπτομερή τρόπο θα γνωστοποιεί όλες τις ενέργειές του και όλες τις εξελίξεις του συμβάντος. Η εταιρεία συνεργάζεται με τεχνικό γραφείο υπολογισμών ευστάθειας και διάσωσης του πλοίου σε περίπτωση βλάβης. Τυχόν τραυματισμοί θα πρέπει να αναφέρονται άμεσα.
Γυμνάσια SOPEP
Τα γυμνάσια επιβεβαιώνουν τη λειτουργικότητα των διαδικασιών που προβλέπει το SOPEP. Διακρίνονται στα εξής:
- Γυμνάσιο αντιμετώπισης λειτουργικής ρύπανσης (Functioned Pollution Response Plan):Η λειτουργική ρύπανση είναι αποτέλεσμα λειτουργιών του πλοίου ή μικρής βλάβης που προκύπτει από φυσιολογική φθορά εξοπλισμού, για παράδειγμα λόγω λανθασμένου χειρισμού πετρελαίου, διαρροή σωληνώσεων (pipe leak) ή εύκαμπτου σωλήνα, υπερχείλιση δεξαμενής (tank overflowing), διαρροή κελύφους (shell leak). Στο γυμνάσιο αυτό ορίζεται ένα υποθετικό περιστατικό λειτουργικής ρύπανσης. Ελέγχονται η ετοιμότητα, η οργάνωση του πληρώματος και η εξοικείωση με τα καθήκοντά του. Ενεργοποιούνται ή παρουσιάζονται τα μέτρα για τον περιορισμό ή την καταστολή της ρύπανσης, όπως ορίζονται στο SOPEP, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων μελών του πληρώματος. Ελέγχεται η ικανότητα του πληρώματος για την τήρηση αρχείου, τη λήψη δειγμάτων και την εκτίμηση της κατάστασης. Ελέγχονται επίσης η επάρκεια, η θέση και η κατάσταση των υλικών αντιμετώπισης της ρύπανσης (oil spill kit).
- Γυμνάσιο αντιμετώπισης ατυχηματικής ρύπανσης (Response Drill to Accidental Pollution): Ατυχηματική χαρακτηρίζεται η ρύπανση που προκύπτει ως αποτέλεσμα ενός ατυχήματος επί του πλοίου, όπως προσάραξη, σύγκρουση, έκρηξη. Στη διεξαγωγή του γυμνασίου ορίζεται ένα υποθετικό περιστατικό ατυχηματικής ρύπανσης, ελέγχονται και ενεργοποιούνται όλες οι διαδικασίες, όπως αναφέρονται στο SOPEP. Πραγματοποιούνται οι έλεγχοι και δίνονται οι οδηγίες όπως σε όλα τα γυμνάσια αντιμετώπισης ρύπανσης. Επιπρόσθετα εξετάζονται τα μέτρα για τον περιορισμό ή την καταστολή της ρύπανσης του ζημιωμένου πλοίου για διαφορετικά σενάρια. Περιλαμβάνει μεταγγίσεις, χρήση αντλιών, θέματα ευστάθειας και κοπώσεων και πληροφορίες σύμφωνα με το εγχειρίδιο ευστάθειας βλαβών και σχέδιο ελέγχου βλαβών.
- Γυμνάσιο αναφορών (Report Drill): Στη διεξαγωγή του γυμνασίου αναφορών ορίζεται ένα υποθετικό περιστατικό λειτουργικής ή ατυχηματικής ρύπανσης και ενεργοποιούνται οι διαδικασίες των αναφορών. Αποστέλλεται υποθετική αρχική αναφορά προς την εταιρεία, συμπληρώνοντας το κωδικοποιημένο έντυπο. Στην αναφορά θα πρέπει να φαίνονται όλοι οι αποδέκτες, όπως αναφέρονται στο SOPEP (αρμόδια αρχή παράκτιου κράτους, αρχές λιμένα, Ρ&I Club, νηογνώμονας κ.λπ.), ανεξαρτήτως του ότι αποστέλλεται μόνο στην εταιρεία. Στο έντυπο αναφορών οποιουδήποτε γυμνασίου πρέπει να αναγράφεται εμφανώς η λέξη «γυμνάσιο», ώστε να μην υπάρξει σύγχυση ότι πρόκειται για πραγματικό γεγονός. Αποστέλλεται υποθετική ακόλουθη αναφορά. Επίσης αποστέλλεται αναφορά με τα απαραίτητα στοιχεία για την εκτίμηση της ευστάθειας μετά από βλάβη και ζητείται υπολογισμός της αντοχής και της ευστάθειας του πλοίου. Τέλος, πρέπει να επισυνάπτεται και να αρχειοθετείται η απάντηση του συνεργαζόμενου τεχνικού γραφείου και της εταιρείας. Σκοπός του γυμνασίου αναφορών είναι κυρίως η εξοικείωση αμφότερων των πλευρών –μελών του πληρώματος, αλλά και των εμπλεκόμενων από πλευράς εταιρείας και τεχνικού γραφείου υποστήριξης– με τις διαδικασίες επικοινωνίας.
- Γενικό γυμνάσιο αντιμετώπισης ρύπανσης (General Drill Pollution Response):Το γενικό γυμνάσιο αντιμετώπισης ρύπανσης συνδυάζει τις ενέργειες που ορίζονται στο γυμνάσιο αναφοράς και στο γυμνάσιο αντιμετώπισης είτε από ατύχημα είτε από λειτουργική ρύπανση.
Τα γυμνάσια αυτά θα πραγματοποιούνται εναλλακτικά κάθε τρεις μήνες. Με αυτόν τον τρόπο, σε ένα έτος θα έχουν διενεργηθεί και τα τέσσερα είδη γυμνασίων. Η ημερομηνία και το είδος του γυμνασίου πρέπει να αναγράφονται στα έντυπα. Μετά το πέρας των γυμνασίων θα ακολουθεί κριτική και σχολιασμός του κάθε γυμνασίου. Θα καταγράφονται στα αντίστοιχα έντυπα του ISM όλα τα στοιχεία και θα καταχωρίζονται στα αρχεία γυμνασίων SOPEP. Αντίστοιχος φάκελος θα διατηρείται και στη διαχειρίστρια εταιρεία.
Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Διαχείριση Κρίσεων» της Ιωάννας Σιμώνη (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
