Μια εταιρεία πλοιοδιαχείρισης, παράλληλα με την εμπορική εκμετάλλευση των πλοίων της, οφείλει να διατηρεί ένα χαρτοφυλάκιο πιστοποιητικών που αποδεικνύουν, κατόπιν σχετικών επιθεωρήσεων, την αξιόπιστη λειτουργία των διάφορων συστημάτων ενός πλοίου και, γενικότερα, την αξιοπλοΐα του. Στα πιστοποιητικά αυτά συγκαταλέγεται το πιστοποιητικό κλάσης του πλοίου. Οι δε επιθεωρήσεις πραγματοποιούνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα και για συγκεκριμένους σκοπούς.
Με την παράδοση ενός νεότευκτου πλοίου στον πλοιοκτήτη/διαχειρίστρια εταιρεία, ο εκάστοτε νηογνώμονας εκδίδει όλα τα απαιτούμενα πιστοποιητικά, συμπεριλαμβανομένου του πιστοποιητικού της κλάσης. Τα πιστοποιητικά εκδίδονται με μέγιστη διάρκεια πέντε ετών και παραμένουν σε ισχύ κατά το διάστημα αυτό, εφόσον πραγματοποιούνται επιτυχώς οι επιθεωρήσεις που απαιτούνται σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Οι επιθεωρήσεις της κλάσης επαναλαμβάνονται σε μια περίοδο διάρκειας πέντε ετών.
Ο σκοπός των περιοδικών επιθεωρήσεων κατά την πενταετή διάρκεια ισχύος του πιστοποιητικού της κλάσης είναι να υπάρχει διαρκής αξιολόγηση από τον νηογνώμονα της κατάστασης συντήρησης του πλοίου, της συμμόρφωσής του με τις απαιτήσεις των κανονισμών του νηογνώμονα και της διαπίστωσης της αξιοπλοΐας του.
Μέσα σε κάθε πενταετία θα πρέπει να εκτελεστούν τέσσερις ετήσιες επιθεωρήσεις, μία ενδιάμεση επιθεώρηση και μία ειδική επιθεώρηση/επιθεώρηση ανανέωσης. Οι επιθεωρήσεις έχουν ως ακολούθως:
1) Ετήσια επιθεώρηση (annual survey): Οι ετήσιες επιθεωρήσεις πρέπει να εκτελούνται κάθε χρόνο εντός χρονικού διαστήματος το οποίο ξεκινά τρεις μήνες πριν από την επετειακή ημερομηνία και ολοκληρώνεται τρεις μήνες μετά την επετειακή ημερομηνία. Για παράδειγμα, αν η επετειακή ημερομηνία του πιστοποιητικού είναι η 2α Απριλίου, η ετήσια επιθεώρηση κάθε έτος θα πρέπει να εκτελείται μεταξύ του χρονικού διαστήματος που ξεκινά στις 2 Ιανουαρίου και ολοκληρώνεται στις 2 Ιουλίου. Οι ετήσιες επιθεωρήσεις περιέχουν συγκεκριμένα σημεία ελέγχου και δοκιμών που πρέπει να πραγματοποιηθούν, ενώ η ηλικία του πλοίου δεν αποτελεί κριτήριο διαφοροποίησής του αριθμού των σημείων ελέγχου.
2) Ενδιάμεση επιθεώρηση (intermediate survey): Διενεργείται μεταξύ της δεύτερης και της τρίτης ετήσιας επιθεώρησης. Για πρακτικούς λόγους, συνήθως προγραμματίζεται σε συνδυασμό είτε με τη δεύτερη είτε με την τρίτη ετήσια επιθεώρηση. Περιέχει πρόσθετα σημεία ελέγχου και δοκιμών συγκριτικά με την ετήσια επιθεώρηση, όπως η επιθεώρηση επιλεγμένων χώρων φορτίου και Η λήψη παχυμετρήσεων σε κατάλληλα επιλεγμένες περιοχές. Η ενδιάμεση επιθεώρηση δεν μπορεί να παραταθεί πέραν του προβλεπόμενου χρονικού διαστήματος κατά το οποίο έχει οριστεί να πραγματοποιηθεί.
3) Επιθεώρηση ανανέωσης/ειδική επιθεώρηση (Class renewal survey/special survey): Ο σκοπός της επιθεώρησης είναι να διαπιστωθεί ότι το πλοίο πληροί επαρκώς τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για να διατηρεί την κλάση του και να ανανεωθεί το σχετικό πιστοποιητικό. Διενεργείται συνδυαστικά με την πέμπτη ετήσια επιθεώρηση και προβλέπει μεγάλο αριθμό σημείων προς έλεγχο. Στο πλαίσιο της επιθεώρησης ανανέωσης επιθεωρούνται από τον νηογνώμονα δεξαμενές έρματος και χώροι φορτίου, ενώ πραγματοποιούνται από πιστοποιημένο προσωπικό παχυμετρήσεις επί των στοιχείων της κατασκευής του πλοίου σύμφωνα με τους κανονισμούς του νηογνώμονα, τα αποτελέσματα των οποίων αξιολογούνται από τον επιθεωρητή. Εφόσον απαιτηθεί, ο επιθεωρητής μπορεί να ζητήσει την αντικατάσταση ελασμάτων ή ενισχυτικών εφόσον τα μετρούμενα πάχη έχουν ξεπεράσει τα όρια φθοράς που προβλέπονται από τους κανονισμούς του νηογνώμονα. Σημειώνεται ότι, ανάλογα με την ηλικία του πλοίου, μπορεί να απαιτηθεί ο έλεγχος επιπρόσθετων σημείων του πλοίου. Κατά την ίδια χρονική περίοδο της επιθεώρησης ανανέωσης πραγματοποιείται και η επιθεώρηση δεξαμενισμού.
Καθ’ όλη τη διάρκεια που το πλοίο παραμένει στο ναυπηγείο για την επιθεώρηση ανανέωσης και την επιθεώρηση δεξαμενισμού, διατηρεί την κλάση του ακόμα και αν το υφιστάμενο πιστοποιητικό κλάσης έχει λήξει. Μόλις η επιθεώρηση ανανέωσης ολοκληρωθεί επιτυχώς, θα εκδοθεί το νέο πιστοποιητικό της κλάσης για μία πενταετία. Οι ειδικές επιθεωρήσεις/επιθεωρήσεις ανανέωσης, υπό πολύ αυστηρές συνθήκες, μπορούν να λάβουν μια πολύ μικρή συγκεκριμένη χρονική παράταση, ώστε το πλοίο να μπορεί να μεταβεί σε ναυπηγείο για τη διενέργεια της επιθεώρησης ανανέωσης.
Η ημερομηνία λήξης του νέου πιστοποιητικού θα είναι σε πέντε έτη από την ημερομηνία λήξης του προηγούμενου πιστοποιητικού. Για παράδειγμα, σε ένα πλοίο που το πιστοποιητικό της κλάσης λήγει στις 02/04/2024, αλλά η επιθεώρηση ανανέωσης ολοκληρώθηκε στις 24/05/2024, το νέο πιστοποιητικό θα έχει ημερομηνία λήξης 02/04/2029.
Εκτός από τις προαναφερθείσες επιθεωρήσεις, ένα πλοίο, για να διατηρήσει την κλάση του, απαιτείται να υποβληθεί επιτυχώς και σε μια σειρά ειδικών επιθεωρήσεων:
1) Επιθεώρηση πυθμένα/δεξαμενισμού (bottom/docking survey): Σύμφωνα με τη ΔΣ SOLAS, αλλά και τους κανονισμούς των νηογνωμόνων, θα πρέπει να πραγματοποιείται πλήρης επιθεώρηση του πυθμένα του πλοίου ενώ το πλοίο βρίσκεται σε κατάσταση δεξαμενισμού, δύο φορές σε κάθε περίοδο πέντε ετών. Η μία εκ των δύο επιθεωρήσεων θα πρέπει να πραγματοποιείται συνδυαστικά με την τέταρτη ετήσια επιθεώρηση ή μετά από αυτή. Σε κάθε περίπτωση όμως το διάστημα μεταξύ δύο διαδοχικών επιθεωρήσεων του πυθμένα δεν μπορεί να υπερβαίνει το διάστημα των 36 μηνών (3 έτη). Κατά την επιθεώρηση δεξαμενισμού το πλοίο πρέπει να βγει έξω από το νερό για να ελεγχθεί η κατάσταση του πυθμένα, αλλά και του εξωτερικού περιβλήματος του πλοίου (γάστρα), και εφόσον απαιτηθεί, να πραγματοποιηθεί καθαρισμός και εφαρμογή προστατευτικών υφαλοχρωμάτων.
2) Επιθεώρηση τελικού άξονα (tailshaft survey): Διενεργείται κάθε πέντε έτη με εξαγωγή του τελικού άξονα κατά τη διάρκεια του δεξαμενισμού του πλοίου. Πλοία νέας κατασκευής είναι εφοδιασμένα με σύστημα παρακολούθησης της κατάστασης του τελικού άξονα, των εδράνων και του συστήματος λίπανσης, επιτρέποντας έτσι η επιθεώρηση να πραγματοποιείται σε πολύ μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα όταν τα δεδομένα που λαμβάνονται από την παρακολούθηση καταδείξουν την ανάγκη διενέργειας επιθεώρησης.
3) Επιθεώρηση λεβήτων (boiler survey): Διενεργείται σε χρονικά διαστήματα που καθορίζονται από κάθε νηογνώμονα ξεχωριστά. Κατά βάση θα πρέπει να πραγματοποιούνται τουλάχιστον δύο επιθεωρήσεις του εσωτερικού των λεβήτων σε κάθε περίοδο πέντε ετών, ενώ το διάστημα μεταξύ δύο διαδοχικών επιθεωρήσεων δεν θα πρέπει να ξεπερνά κατά κανόνα τους 36 μήνες. Εάν το πλοίο είναι πλοίο μεταφοράς υγρού φορτίου, οι επιθεωρήσεις αυτές είναι περίπου κάθε δύο χρόνια. Εάν όμως η διαχειρίστρια εταιρεία/πλοιοκτήτης εφαρμόσει συγκεκριμένο σύστημα διαχείρισης του λέβητα, αντί για περίπου δύο χρόνια, μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο το χρονικό περιθώριο. Κατά την ετήσια επιθεώρηση θα πρέπει να πραγματοποιείται μια γενική επιθεώρηση εξωτερικά του λέβητα.
4) Έκτακτες επιθεωρήσεις (non-periodical surveys): Διενεργούνται με σκοπό τη διαπίστωση διατήρησης της κλάσης ενός πλοίου μετά από κάποιο έκτακτο γεγονός (π.χ. σύγκρουση, βλάβη, επιθεώρηση κράτους λιμένα κατά την οποία διαπιστώθηκαν σοβαρές ελλείψεις, αλλά και μετά από αλλαγή χαρακτηριστικών του πλοίου κ.ά.). Οι συγκεκριμένες επιθεωρήσεις δεν έχουν χρονικό προσδιορισμό και μπορούν να πραγματοποιηθούν οποτεδήποτε απαιτηθεί. Εάν κάποιες από τις παραπάνω επιθεωρήσεις δεν εκτελεστούν εντός των χρονικών διαστημάτων που έχουν τεθεί και παρέλθει το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την ολοκλήρωσή τους, όπως αυτό έχει οριστεί, τότε αυτομάτως αναστέλλεται η κλάση του πλοίου. Εάν κατά τη διάρκεια των επιθεωρήσεων διαπιστωθεί οποιαδήποτε μη συμμόρφωση/απόκλιση από τους κανονισμούς, τότε αυτή θα πρέπει να διορθωθεί άμεσα. Εάν αυτό δεν είναι δυνατόν, τότε καταγράφεται στο έγγραφο παρακολούθησης της κατάστασης διατήρησης κλάσης του πλοίου (class status) μια παρατήρηση κλάσης (recommendation ή condition of class). Η παρατήρηση δηλώνει τη μη συμμόρφωση/απόκλιση, παρέχοντας τη σχετική περιγραφή, καθώς και το χρονικό περιθώριο που δίνεται στον πλοιοκτήτη/διαχειρίστρια εταιρεία (συγκεκριμένη ημερομηνία) για την αποκατάστασή της.
Για να διαγραφεί από το έγγραφο παρακολούθησης της κατάστασης διατήρησης κλάσης του πλοίου μια τέτοια παρατήρηση, ο πλοιοκτήτης/διαχειριστής του πλοίου θα πρέπει να ενημερώσει τον νηογνώμονα ότι έχει ολοκληρωθεί η αποκατάσταση και να καλέσει έναν επιθεωρητή του νηογνώμονα να βεβαιώσει την αποκατάσταση. Η συγκεκριμένη διαδικασία μπορεί να πραγματοποιηθεί με φυσική παρουσία του επιθεωρητή στο πλοίο είτε απομακρυσμένα (remote survey). Εάν δεν υπάρξει ενημέρωση και λήξει το χρονικό περιθώριο που έχει δοθεί, τότε έχουμε αυτόματη αναστολή κλάσης του πλοίου.
Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Επιθεωρήσεις Πλοίων» των Αναστασίου Καρτσιμαδάκη και Νικολάου Τσεκούρα (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
