Οι αξιωματικοί του πλοίου και το πλήρωμα οφείλουν να είναι καλά προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο διενέργειας επιθεώρησης αρχής λιμένα (Port State Control, PSC) σε κάθε λιμένα όπου καταπλέει το πλοίο και να μην αναμένεται ότι μια επιθεώρηση PSC θα λάβει χώρα μόνο όταν το πλοίο έχει προτεραιότητα να επιθεωρηθεί (priotity for inspection), σύμφωνα με το σύστημα επιλογής πλοίων για επιθεώρηση (targeting system) της αντίστοιχης περιοχικής συμφωνίας (ΜοU). Κατά συνέπεια, οι αξιωματικοί του πλοίου θα πρέπει ανά πάσα στιγμή να ακολουθούν τις διαδικασίες της εταιρείας στο πλαίσιο του συστήματος ασφαλούς διαχείρισης (ΣΑΔ) του πλοίου, οι οποίες θα πρέπει να καλύπτουν κατ’ ελάχιστο το σύνολο των απαιτήσεων των διεθνών και εθνικών κανονισμών.
Τα κύρια σημεία που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής σε μια επιθεώρηση PSC είναι τα εξής:
- Επιβίβαση επιθεωρητή: Συνιστά την πρώτη στιγμή κατά την οποία ο επιθεωρητής θα δει από κοντά το πλοίο και θα έρθει σε επαφή με το πλήρωμα. Η σήμανση των γραμμών φόρτωσης (load line markings) θα πρέπει να είναι ευδιάκριτη και σε καλή κατάσταση, ενώ η κλίμακα επιβίβασης θα πρέπει επίσης να είναι σε καλή κατάσταση και να έχει τοποθετηθεί σωστά και με ασφάλεια. Στο σημείο εισόδου επί του πλοίου θα γίνει ο απαραίτητος έλεγχος ασφαλείας, σύμφωνα με το Σχέδιο Ασφαλείας του Πλοίου (Ship Security Plan), ώστε να καταγραφούν οι επιθεωρητές στο βιβλίο επισκεπτών και να το υπογράψουν. Επιπροσθέτως, θα τους δοθεί σήμα με την ένδειξη του επισκέπτη, το οποίο θα πρέπει να φέρουν και να είναι ευδιάκριτο για όση ώρα βρίσκονται στο πλοίο. Ένα μέλος του πληρώματος θα συνοδεύσει τον επιθεωρητή στον χώρο όπου θα συναντήσει τον πλοίαρχο, ώστε να πραγματοποιηθεί η συνάντηση ενημέρωσης πριν από την έναρξη της επιθεώρησης, ενώ παράλληλα το σημείο εισόδου του πλοίου θα παραμένει διαρκώς φυλασσόμενο και θα ελέγχεται κάθε πρόσωπο που επιχειρεί να επιβιβαστεί. Το πλήρωμα υποχρεούται να φέρει και να χρησιμοποιεί τα προβλεπόμενα μέσα ατομικής προστασίας, σύμφωνα με τον χώρο στον οποίο βρίσκεται ή την εργασία που εκτελεί.
- Συνάντηση ενημέρωσης πριν από την επιθεώρηση (opening meeting): Κατά τη συνάντηση ενημέρωσης, ο επιθεωρητής θα ενημερώσει τον πλοίαρχο για τον σκοπό της επιθεώρησης και θα επιδείξει τα κατάλληλα αποδεικτικά τα οποία τον εξουσιοδοτούν να την πραγματοποιήσει (ταυτότητα επιθεωρητή PSC από το κράτος λιμένα). Στο σημείο αυτό, ο πλοίαρχος θα ενημερώσει τον επιθεωρητή για ελλείψεις οι οποίες έχουν διαπιστωθεί στο πλοίο από το πλήρωμα και έχουν δεόντως αντιμετωπιστεί προσωρινά μέχρι την πλήρη αποκατάστασή τους. Εφόσον η έλλειψη σχετίζεται με βλάβη, θα πρέπει να έχει συμπληρωθεί η σχετική έκθεση διαπίστωσης της βλάβης (defect report) από το πλήρωμα, να έχει πραγματοποιηθεί η ανάλυση κινδύνου (risk assessment) και ο προσδιορισμός μέτρων περιορισμού του κινδύνου (risk mitigation measures) και να έχει ενημερωθεί η διαχειρίστρια εταιρεία, η Αρχή του κράτους σημαίας του πλοίου και ο εξουσιοδοτημένος οργανισμός. Η ενημέρωση για την έλλειψη ή τις ελλείψεις, καθώς και όλα τα σχετικά αποδεικτικά, θα πρέπει να έχουν διαβιβαστεί στην Αρχή του κράτους λιμένα το συντομότερο δυνατό πριν από τον κατάπλου του πλοίου. Στη συνέχεια θα συζητηθεί ο γενικός προγραμματισμός των σημείων της επιθεώρησης, ώστε το πλήρωμα να τα προετοιμάσει, με σκοπό να διευκολύνει τον επιθεωρητή και να μην υπάρξουν καθυστερήσεις.
- Έλεγχος πιστοποιητικών και εγγράφων (review of certificates): Συνήθως οι επιθεωρήσεις PSC ξεκινούν με τον έλεγχο των πιστοποιητικών και των εγγράφων του πλοίου. Οι αξιωματικοί υποχρεούνται να έχουν αρχειοθετημένα όλα τα πιστοποιητικά του πλοίου και των ναυτικών, συνοδευόμενα από ένα εύχρηστο ευρετήριο, και να μπορούν να τα επιδεικνύουν στον επιθεωρητή χωρίς καθυστέρηση. Τα πιστοποιητικά θα πρέπει να είναι αυθεντικά και όπου επιτρέπεται σε ηλεκτρονική μορφή. Στην περίπτωση των ηλεκτρονικών πιστοποιητικών, οι αξιωματικοί οφείλουν να είναι εξοικειωμένοι με τη διαδικασία επαλήθευσης που προβλέπει ο εκδότης του ηλεκτρονικού πιστοποιητικού (Αρχή κράτους σημαίας ή εξουσιοδοτημένος οργανισμός). Τα βιβλία και τα ημερολόγια του πλοίου θα πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένα με ορθές εγγραφές, που να ανταποκρίνονται στην πραγματική κατάσταση του πλοίου και των ενεργειών που περιγράφουν.
- Διενέργεια φυσικής επιθεώρησης: Ο επιθεωρητής θα επισκεφθεί κατ’ ελάχιστο τη γέφυρα διακυβέρνησης, τους χώρους ενδιαίτησης, το κύριο κατάστρωμα, το μηχανοστάσιο και τον χώρο του πηδαλίου, με σκοπό τη διενέργεια οπτικής επιθεώρησης και στην περίπτωση της αρχικής επιθεώρησης χωρίς να ζητήσει απαραίτητα να πραγματοποιηθούν λειτουργικές δοκιμές (operational controls). Οι αξιωματικοί έχουν καθήκον να φροντίσουν όλοι οι χώροι του πλοίου να είναι σε καλή γενική κατάσταση και όλα τα συστήματα ασφαλείας συντηρημένα και πλήρως λειτουργικά. Οι περιοδικές επιθεωρήσεις ελέγχου και η συντήρηση του εξοπλισμού (πυροσβεστικού, σωστικών, ναυτιλιακού κ.λπ.) θα πρέπει να πραγματοποιούνται διεξοδικά στα διαστήματα που απαιτείται και οι σχετικές εγγραφές να τηρούνται στα ημερολόγια του πλοίου. Τόσο οι αξιωματικοί όσο και το πλήρωμα θα πρέπει να είναι άρτια ενημερωμένοι για τα καθήκοντά τους όσον αφορά τις τακτικές εργασίες τους αλλά και στις περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης, και να μπορούν να τις παρουσιάσουν στον επιθεωρητή εφόσον τους ζητηθεί. Στην περίπτωση που δεν γνωρίζουν συγκεκριμένες εξειδικευμένες πληροφορίες, καλούνται να γνωρίζουν πού μπορούν να αναζητήσουν τις σχετικές πληροφορίες άμεσα, χρησιμοποιώντας τα εγχειρίδια με τις διαδικασίες που εφαρμόζονται επί του πλοίου, και στις περιπτώσεις που η λειτουργία αφορά σύστημα ή εξοπλισμό, τα εγχειρίδια και τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ο επιθεωρητής θα συνοδεύεται πάντα από έναν αξιωματικό του πλοίου κατά τη διάρκεια της επιθεώρησης.
- Εκτέλεση λειτουργικών δοκιμών (operational controls): Ο επιθεωρητής μπορεί να ζητήσει την εκτέλεση λειτουργικών δοκιμών των συστημάτων και του εξοπλισμού του πλοίου, με σκοπό να διαπιστώσει την καλή λειτουργική τους κατάσταση αλλά και την εξοικείωση του πληρώματος με τη λειτουργία τους και με την ορθή εφαρμογή των σχετικών διαδικασιών. Λειτουργικές δοκιμές μπορούν να πραγματοποιηθούν στα συστήματα και στον εξοπλισμό του πλοίου, όπου αυτό είναι εφικτό και δεν τίθεται σε κίνδυνο η ασφάλεια του πλοίου, του πληρώματος και η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Συνήθως πραγματοποιούνται λειτουργικές δοκιμές στα συστήματα πυρόσβεσης, στον σωστικό εξοπλισμό, στους συναγερμούς και στα συστήματα πρόληψης της ρύπανσης του πλοίου. Ενδεικτικά αναφέρονται οι λειτουργικές δοκιμές στον κινητήρα και στο σύστημα πηδαλιουχίας των σωσίβιων και σωστικών λέμβων, στην αντλία πυρκαγιάς έκτακτης ανάγκης (emergency fire pump), στο ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος εκτάκτου ανάγκης (emergency diesel generator), στα ταχύκλειστα επιστόμια (quick closing valves), στα συστήματα απομόνωσης των εξαεριστικών του μηχανοστασίου (fire dampers), στο σύστημα συναγερμού πυρκαγιάς ενεργοποιώντας ανιχνευτές καπνού, οπτικούς ή θερμότητας.
- Εκτέλεση γυμνασίου: Εφόσον ο επιθεωρητής το κρίνει σκόπιμο, μπορεί να ζητήσει την εκτέλεση ενός ή και περισσότερων γυμνασίων σε διαφορετικούς τομείς. Συνήθως ζητείται να εκτελεστεί γυμνάσιο πυρκαγιάς (fire drill), ακολουθούμενο από γυμνάσιο εγκατάλειψης πλοίου (abandon ship drill). Εκεί εξετάζεται η καλή γνώση των διαδικασιών εκτάκτου ανάγκης και η ορθή εφαρμογή τους σε ένα περιστατικό.
- Συνάντηση αποτελεσμάτων επιθεώρησης (closing meeting): Με την ολοκλήρωση της επιθεώρησης, θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μια συνάντηση με τον πλοίαρχο και τους υψηλόβαθμους αξιωματικούς του πλοίου, ώστε ο επιθεωρητής να τους ενημερώσει για τα αποτελέσματα και τα ευρήματα της επιθεώρησης και το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασής τους.
Οι πληροφορίες για το παραπάνω άρθρο αντλήθηκαν από το βιβλίο «Επιθεωρήσεις Πλοίων» των Αναστασίου Καρτσιμαδάκη και Νικολάου Τσεκούρα (Εκπαιδευτική Έκδοση Ιδρύματος Ευγενίδου, Αθήνα 2024).
